سال جهانی نجوم مبارک باد- مبارک باد بر شما کشف جهان

سال 2009 میلادی (1388 ه.ش) سال جهانی نجوم.

سال 2009 میلادی از طرف یونسکو و اتحادیۀ بین المللی نجومiAu سال جهانی نجوم(2009IYA) معرفی شده است. به همین مناسبت 12 طرح مهم از طرف IYA برای شناسایی نجوم به مردم جهان معرفی شده است.

1- 100 ساعت نجوم:

بین 13 تا 16 فروردین سال 1388 صد ساعت کامل سراسر جهان به ترویج نجوم از روشهای زیر می پردازد. پخش زنده اینترنتی از رصدخانه های تحقیقاتی جهان، رصدهای عمومی و خیابانی، سخنرانی ها و نمایشهای عمومی و... به وبگاه hoursofastronomy.org 100رجوع شود.

2- تلسکوب گالیله:

هدف این طرح توزیع تلسکوپهای ساده و کم هزینه در سراسر جهان است.

3- طرح از زمین تا آسمان:

ارائه تصاویر نمایشگاهی با شکوه از کیهان از دید تلسکوپ است و درخواست کنندگان تصاویر بسیار مطلوب را از طریق اینترنت دریافت می کنند.

Fromearthtothevniverse.org وبگاه

4- طرح جهان درشب

این طرح به نام مخفف توآن TWAN تهیه و ارائه نمایشگاهی و آموزشی تصاویری واقعی می پردازد. Twanight.org وبگاه

5- درگاه کیهان PORTAL UNIVERSE

ارائه وبگاهی جامع است که درگاه ورود به دنیای اختر شناسی در اینترنت باشد. از منابع خبری تا داده های حرفه ای و حتی جایی برای ارتباط و دوستی منجمان دنیا این وبگاه قرار است طی سال جهانی نجوم راه اندازی شود.

6- برنامۀ آموزشی معلمان گالیله:

در حالی که سال جهانی نجوم سبب شوق بسیاری در مدارس و دانشگاهها برای آموزش نجوم خواهد شد وظیفۀ تدریس درست نجوم در این مراکز حساس تر می شود. Cosmicdiary.Org

7- خاطرات آسمان

8- طرح آسمان تاریک:

آگاهی عمومی از اهمیت حفظ آسمانهای تاریک و مبارزه با آلودگی نوری هدف این طرح مهم اجتماعی است. اکنون بیش از هر زمان دیگری به گروههای       نجوم در دنیا نیاز است. تا این پیام را به مردم منتقل  کنند.

Darkskieaswareness.org وبگاه

9- او یک منجم زن است.

این طرح با هدف ایجاد تعادل جنسیتی میان مردان و زنان در فعالیتهای علمی به خصوص در اخترشناسی به ترویج علاقه عمومی زنان به نجوم می پردازد. این طرح همچنین مشکلات عمومی زنان را درورود به این رشته بررسی میکند.

Lya2009@eso.org وبگاه

10- آگاهی از کیهان:

این طرح با هدف آشنایی کودکان با مقیاس ها در کیهان و جایگاه ما در این فضای بی کران می باشد و کارگاههای آموزشی را در کشورهای مختلف برگزارمی کند. Unawe.org وبگاه

11و 12- نجوم و میراث جهانی و توسعۀ نجوم در جهان سوم:

با همکاری یونسکو و این طرح به معرفی و تلاش در حفظ مکانها و منابع ارزشمند نجومی می پردازد. از رصدگاههای بسیار تاریک تا رصدخانه ها – ابزارها و بناهای قدیمی مانند رصدخانه مراغه A.Siderenko@unesco.org

منبع: ماهنامۀ نجوم شمارۀ 181 ویژه نامه سال جهانی نجوم از مقالۀ بابک امین تفرشی

مکانیک آسمان

1-خورشید نسبت به ستارگان منطقه البروج (Zodiac) به طرف شرق حرکت می کند.

2- به نظر می رسد خورشید در یکسال آسمان را دور می زند.مسیرمجازی طی شده توسط خورشید دایره البروج(Ecliptic) نام دارد.

3-سیاراتی که از زمین به خورشید نزدیکترند سیارات داخلی گویند و سیارات دورتر را سیارات خارجی         گویند

4- هر چه سیاره در فاصلۀ دورتری از خورشید قرار داشته باشد آهسته تر به دور خورشید حرکت می کند.

5- دورۀ تناوب هلالی S: مدت زمانیکه از نظر ناظر روی زمین سیاره به موضع اولیه اش در آسمان نسبت به خورشید بر می گردد.

6- دورۀ تناوب نجومی P: مدت زمانیکه سیاره مداری را به دور خورشید نسبت به ستارگان طی می کند دوره تناوب نجومی زمین یا E 365 روز است. زمین با آهنگ (دروز در مدارش حرکت می کند.

7- قوانین کپلر:

1- مدار هر سیاره به شکل یک بیضی است که خورشید در یکی از کانونهای آن قرار دارد.

2- قانون مساحتها= شعاع حامل یک سیاره مساحتهای مساوی را در زمانهای مساوی جاروب می کند.

3- قانون دورۀ تناوب = مربع زمان تناوب حرکت سیارات با مکعب نصف قطرا طول(شعاع متوسط) مدار آنها متناسب است.k ضریب ثابت P²=k.a³

ثابت k برای تمام          اجرام درحال گردش          به       دورخورشیدیکی     است.درمداربیضی          شکل  متوسط فاصلۀ یک سیاره از خورشید همان نیم محورا طول a است.

8- مساحت بیضی: A=π.a.b

سیارات – اقمار و سیارکها دارای مدارهای بیضی شکل هستند. تعدادی دنباله دارها دارای خروج از مرکز نزدیک به یک هستند که مدار آنها سهمی است.تعداد کمی از دنباله دارها دارای مدارهای هذلولی غیر تناوبی هستند.این دنباله دارها پس از این که یکبار از نزدیکی خورشید عبور کردند، منظومۀشمسی          را برای همیشه ترک می کنند. وسایل نقلیه فضایی در مدارهای هذلولی شکل نسبت به زمین پرتاب شده اند اما این وسایل همیشه، اسیر مدارهای بیضی شکل خورشید گشته اند. هذلولی

یکی از کانونها در بی نهایت } =e سهمی

(1>e>0) بیضی  a=2   0=e

خانوادۀ منحنی های مقاطع مخروطی

شعاع دایره e=0 بیضی 0

و هذلولی e>1میباشد.

مدارهای دور زمین:

یک سفینه دارای سرعت V می باشد

مدار =C وقتی که سرعت سفینه با سرعت یک مدار دایره ای در فاصله ای از مرکز زمین برابر باشد.

اگر=2vc vشودمدار سهمی P حاصل می شود.

برای سرعت بالاتر مدار هذلولی فرار، هذلولی  H می باشد.

اگر فاصلۀ حضیض از شعاع زمین R کمتر باشد، ماهواره با زمین تصادم خواهد کرد.

ستاره های دنباله دار:

سر روشن ستاره دنباله دار گیسو Coma نام دارد. برخی اوقات گیسو شامل یک نقطۀ کوچک و ستاره مانند است که هسته Nucleus نام دارد. هسته ها کوچک هستند و کمتر از km50 قطر دارند. همچنان که دنباله دار به طرف خورشید پیش می رود. یخهای سطحی ذوب شده و یک دنباله Tail از آن می روید. دنباله دارها دو نوع دنباله دارند:1-گاز یونیزه شده 2-گردو غبار. تفاوت این دودر طیفها است. در طیف دنبالۀ یونی CO₂-CO  ازت و متان CH₄ و رادیکالهای آمونیاک NH₃ وجود دارند.

پوشش هیدروژن

این که چه اندازه دنباله دار مشتعل می شود به ترکیب و مقدار گازهای آزاد شده توسط هسته، بستگی دارد. دنباله دار علی رغم طول زیادشان جرم های خیلی کوچکی دارند. و تاثیر چندانی بر مدارهای سایر اجرام آسمانی نمی گذراند. دنباله دارهالی یکی از بزرگترین دنباله دارها فقطkg 10¹⁶ جرم دارد.جرم خارج شده از یک دنباله دار به صورت گاز است که از هسته می آید. دنباله دارها هر دفعه از خورشید عبور می کنند.

 مقداری مادۀ خود را از دست می دهند تا اینکه گازهایشان تمام شود. مدارها به طور شدید بیضی هستند.

شهابواره و شهاب سنگها:Meteoroid-Meteorite

وقتی یک شهاب آسمانی – ریزه های بین سیاره ای به جو زمین وارد می شود خطی از نور در آسمان تولید می کند. شهاب Meteor نام دارد.

اگر هر ماده ای در هوا غوطه ور باقی بماند، به صورت یک شهاب سنگ با زمین تصادم خواهد کرد.شهابها با سرعتهایی در محدودۀ 12 تا km/s 72 به جو برخورد می کنند شهابها به منظومۀ شمسی تعلق دارند. تندی شهابها در مدار زمین نمی تواند از km/s 42 که تندی فرار منظومه است تجاوز نماید.

بیشتر شهابها ذرات شکننده ای هستند که به هنگام تماس با هوا به سرعت خورد می شوند. یک قطعه از مادۀ شهاب آسمانی به حجم m³ 1 در اثر وزن خودش خرد خواهد شد. زیرا از خاکستر یک سیگار قوی تر نیست. منبع این مادۀ شهاب آسمانی کم چگال ستاره های دنباله دار است. حدود 99% کل شهابها از دنباله دارها سرچشمه گرفته اند باقی مانده به سیارکها مربوطند.

انواع شهاب سنگها: آهنی ها- سنگی ها- آهنی های سنگی

آهنی ها: 90% آهن و 9% نیکل

سنگی ها: از مواد سبک سیلیکاتی مشابه صخره های پوسته ای زمین تشکیل شده اند. که حاوی کره های سیلیکات کندرول هستند و به نام کندرایت ها شناخته شده اند .

آهنی های سنگی: پیوندی میان آهنی ها و سنگی ها.چگال آهنی ها 7500 تا kg/m³ 8000 – سنگی ها 3000 تا kg/m³ 3500 – آهنی های سنگی5500 تا kg/m³ 6000 هستند.

اجرام آسمانی شهاب سنگ ما در از اولین مواد جامدی بوده اند که منظومۀ شمسی ما را تشکیل داده اند. تمامی عمرها در حدود 6/4 میلیارد سال می باشد.

منظومۀ شمسی

1-تیر-ناهید و مریخ سیارات خاکی و بقیۀ سیارات مشتری گون هستند.

2- تیر: هر سال ،3 بار به عنوان ستارۀ درخشان شامگاهی و یکبار ستارۀ صبح گاهی ظاهر می شود 2056/0 e= - میل ⁰ 7 نسبت به دایرة البروج – نیم قطر اطول AU 3871/0 با دورۀ تناوب مداری نجومی 96/87 روز به دور خورشید می گردد. بزرگترین زاویۀ کشیدگی از °18 تا °28 (بعید خورشیدی) می باشد- شعاع آنkm  2440- جرم kg 10²³×3/3 قمر طبیعی ندارد- چگالی متوسط kg/m³ 5420

جو و پوشش فضایی ندارد. میدان مغناطیسی تیر nT 220 دارای هستۀ فلزی است. که از آهن و نیکل است. ماه و تیر آب و هوا سطوح آنها را فرسوده نی کند و نه آتش فشان فعال زیادی دارند و نه دستخوش تحول سطحی دائمی می شوند.

3-ناهید: به عنوان سیارۀ صبح گاهی و شامگاهی حداکثر زاویۀ کشیدگی °48 می باشد. ناهید الهه عشق نام دارد و شباهت زیادی در اندازه و جرم به زمین دارد. چرخش آن دایره ای 0068/0e= مدار آن نسبت به دایره البروج ° 39/3 نیم قطر اطول آنu A 7233/0 و دوره تناوب مداری نجومی آن 70/224 شبانه روز شعاع ناهید km 6052 که فقط 5% از شعاع زمین کوچکتر است و قمر ندارد.جرم آن2 8% زمین است و چگالی حجمی آن kg/m³ 5200

جو ناهید 96% دی اکسید کربن – 3% ازت – بخار آب – اکسیژن – آرگون – هلیوم – CO و..... دمای سطحی آن تا °800 می باشد.درخشندگی نوری ناهید از آلبدوی زیاد 76% از ابرها و جو ضخیم آن ناشی می باشد. 2 لایه ابر دارد. بالایی در ارتفاع 65 کیلومتری و ضخامت km5 ابرهای پایین در ارتفاع km50 – ابرها مخلوطی از 90% اسید سولفوریک با آب هستند. ابرهای آن با سرعت km 300 در استوا می چرخند اختلاف بلندترین و ژرف ترین نقطه در ناهید km 12 (ماه و تیر km 4 – مریخ km25 زمین 9 تا km 20) کوههای ماکسول ناهید km12 ارتفاع دارند- صخره های ناهید از سنگ خارا است. آتش فشان در حال فوران زیاد دارد. هستۀ آن نیکل – آهن است لایه های داخلی ناهید به سبب گرمای زیاد تشکیل شده اند.

3- مریخ یامارس: به رنگ قرمز یا نارنجی خدای جنگ یونانیها.1 سال مریخ 779 روز نیم قطر اول مدار مریخ 5Au/1 است که نسبت به دایره البروح ° 85/1 شیب دارد.دوره تناوب چرخشی مریخ بسیار شبیه زمین است. 24 ساعت – 37 دقیقه – 22 ثانیه شعاع مریخ 3394km است که تنها 53% شعاع زمین است. مریخ دو قمر دارد. جرم مریخ 11% جرم زمین است چگالی مریخ 3900kg/m² هستۀ مریخ ترکیبی از آهن- سولفور آهن – سیلیکات آلومینیوم و منیزیوم است.

جو مریخ: 95% CO² – 1/0 تا 4/0 درصد اکسیژن – 2 تا 3 درصد ازت و آرگون است. به خاطر فشار سطحی کم آب مایع نمی تواند در مریخ باشد اما در سطح یا در ابرهای مریخ یخ آب یا شبنم می باشد. نواحی نارنجی و زرد 70% سطح مریخ را تشکیل می دهد و حاوی اکسید آهن( (Fe₂O₃ می باشد. ترکیب سطح 19% اکسید آهن است میدان مغناطیسی مریخ nt 60 می باشد.

اقمار منظومۀ شمسی:

1-مریخ 2 قمر دارد. فوبوس و دیموس یا ترس و هراس (اسامی اساتیری) دیموس در مدت 3/30ساعت به دور مریخ می چرخد. فوبوس در 67/7 ساعت این کار را انجام می دهد. آلبدو دیموس 022/0 و فوبوس 18% فوبوس و دیموس دارای مدارهای بیضی شکل هستند و دهانه های آتش فشان دارند.

اقمار مشتری:

مشتری حداقل دارای 16 قمر است. مدارهای آنها درون زاویه °3 نسبت به صفحه استوایی مشتری نزدیک خط دید ما هستند. آیو- اروپا – گانیمد – کالیسیتو. چگالی حجمی آیوkg/m³ 3500– اروپا kg/m³ 3000- گانیمد kg/m³ 1900 – کالیستو kg/m³ 1800 آیو  اندازۀ تبر است. جوآیو نور زرد  را تابش می کند که توسط اتمهای سدیم گسیل می شود.

آیو حداقل 11 آتشفشان فعال دارد و فعالترین قمر منظومۀ شمسی است. آتش فشانها ستونهایی از گاز راتا ارتفاع km250 با سرعت km/s 1000 پرتاب می کنند.

گانیمد: بزرگترین قمر مشتری به شعاع km2640 می باشد که به عنوان بزرگترین قمر منظومه شمسی به حساب می آید.(دومین آن تیتان زحل) است.

اقمار سیارکی: سایراقمار مشتری اجرام شبیه سیارکی هستند. مثل آمالتی حلقه های مشتری ضخامت آنها کمتر از km 30 است. جنس آنها از یک مادۀ صخره ای است.

اقمار و حلقه های زحل:

تعداد اقمار زحل حداقل 17 عدد است و همۀ آنها به جز 2 تا نزدیک به صفحۀ استوایی زحل چسبیده اند.جرم بعضی از آنها از نیروی جاذبۀ گرانشی آنها بر روی سفینۀ فضایی تعیین شده است.

اقمار زحل: تیتان- میماس – انکلادوس- تتیس – دایون- ری- ایاپتوس- فوئب- هاپیرون.

تیتان: بزرگترین قمر زحل است که جرم آن 10²³ ×37/1 و شعاع آن km 2560 و چگالی آن ³kg/m1900 است که نیمی یخ و نیمی صخره است.

تیتان اولین قمرکشف شده دارای جو بود.جو آن 99% ازت و 1% متان است.

حلقه های زحل: این حلقه ها شامل تعداد زیادی حلقه های کوچکتر در درون آنها می باشد و ذرات آب با یخ یا ذرات صخره ای پوشیده از یخ آب ساخته شده اند. قطر ذرات حدود 1 متر است اماگسترۀ اندازه ها از cm تا دهها متر وجود دارد.جرم آنها فقط kg 10¹⁶ است.

از چند حلقۀ A-B-C-D درست شده اند. نردبانها km10000 طول و km1000 عرض دارند.

اقمار اورانوس:

اورانوس 5 قمر دارد که در سطح استوایی سیاره حرکت کرده و در همان جهت چرخش سیاره می گردند. پنج قمر اورانوس به میراندا – آریل- آمبریل- تیتانیا و اوبرون میراندا کوچکترین (قطر km320) و نزدیکترین قمر به اورانوس است.

سایر اقماردر گسترۀ قطری از km1110 (آمبریل) تا km1630(اوبرون) قرار دارند.

اقمار و حلقه های (نپتون)

نپتون 2 قمر دارد. تریتون و نرید.تریتون با km 5200 قطر یکی از بزرگترین اقمار منظومه و نرید km900 قطر دارد.

سیارکها:

یک سیارک یک جرم آسمانی نامنظم و صخره ای است که کوچکتر و کم حجم تر از یک سیاره است.(فقط حدود 200 سیارک قطر بیش از 100کیلومتر دارند حدود 106 سیارک در کمربند سیارکی میباشد         au2/5 سرس بزرگترین سیارک قطر آن km1000 است.

1-سیارات مشتری گون: جهانهای ابتدایی هستند که از زمانی که تشکیل شده اند نسبت به سیارات خاکی (زمین-ناهید-مریخ) کمتر تحول پیدا کرده اند.

2- مشتری: نیم قطر اطول مداری       u a2/5 یک مدار نجومی آن به دور خورشید 862/11                     سال زمین    طول   میکشد. چرخش بسیار سریع مشتری در اثر ÷خی زیاد آن است. شعاع استوایی مشتری RO 19/11 و جرم آنm 318 است. چگالی متوسط آن kg/m3 1330 ترکیبات مشتری 75% هیدروژن – 24% هلیوم است.

جو ابری مشتری نور را به خوبی منعکس می کند و آلبدو آن بالاست. رنگ ابرها –  سفید- آبی- قرمز – زرد.

ترکیبات جوی ابرها: متان CH4 – هیدروژن مولکولی H2 – هلیوم جوی He استیلن- اتان – فسفین- آب- ژرمانGeH4

چگالی کم مشتری به علت مخلوطی از مواد خورشیدی در سرتا سر آن است. 74% مشتری هیدروژن است و بیشتر آن به صورت مایع. دمای هستۀ آن 10 برابر داغ تر ازمرکز زمین   است.

میدان مغناطیسی مشتری:

زحل: به عنوان پدر مشتری می شناسند. آلبدوآن بالا 50% و قمر زیاد دارد. نیم قطر اطول زحلu a 5/9 و دورۀتناوب گردش نجومی آن 29 سال است.در سال مداری با خروج از مرکز 557% با دایره البروج ⁰ 49/2 زاویه می سازد.چرخش باعث پخی زیاد 96% می گردد. شعاع زحل R0/9 و جرم آن M 95 است. زحل کمترین چگالی حجمی را نسبت به سایر سیارات دارد حتی کمتر از آب kg/m3680 – جو زحل مانند جو مشتری است. متان- آمونیاک – اتان- فسفین. استیلن-پروپان.

در دمای کمتر از k 100، آمونیاک جو منجمد شده و از جو بالایی به صورت برف آمونیاک فرو می ریزد. درون زحل ترکیب مشتری را دارد.74% هیدروژن- 24% هلیوم -2% عناصر سنگین تر.

اورانوس: به یادبود جدتایتان و به یادبود پدر زحل به این نام نامگذاری شده است. ویلیام هرشل در سال 1781 م.آن را کشف کرد.هفتمین سیاره از خورشید می باشد. مدار اورانوس نیم قطر اطول آنu A19 خروج از مرکز 742/0 و میل 77/نسبت به دایره البروج دارد.دورۀ تناوب مداری نجومی آن 84 سال می باشد.قمرهای آن: 1-آمبریل 2-میراندا 3-آریل 4-تیتانیا 5-ایرون   میباشد. اورانوس با تلسکوپ به رنگ سبز کم رنگ دیده می شود که حاصل از نور خورشید است که به عمق جو سیاره نفوذ کرده است. چگالی اورانوس kg/m³ 1600 و عناصر آن سبک است. جرم اورانوس از 15% هیدروژن و هلیوم -60% مواد یخی H₂o –NH₃-CH₄ و 25% مواد خاکی (سیلیکاتها) می باشد.

نپتون: هشتمین سیاره از خورشید، یا خدای دریا        نام     دارد. جرم و مدار نپتون به طریق مکانیک نیوتنی از آشفتگیهای اورانوس محاسبه شد.

خروج از مرکز نپتون 0086/0 –زاویه میل ⁰ 77/1 با نیم قطراطول Au/30 با دورۀ تناوب نجومی 164 سال در مدار خود می گردد. نپتون دو قلوی اورانوس است. رنگ سبز آن ناشی از متان می باشد، جو بالایی ابرهایی به صورت یخ- آمونیاک – متان – هیدروژن و هلیوم گازی است.دمای نپتون ⁰k 56 است.پلوتون و چارون : پلوتون نهمین سیاره از خورشید به خاطر خدای زیر جهان نام گذاری شده است. فاصلۀ متوسط آن از خورشید Au 39 است. خروج از مرکز مداری آن 25/0= در گستره ای از 7/29 تا 49Au از خورشید قرار می گیرد.قطر بلوتون km 3000 می باشد. قمر پلوتون چارون نام دارد.

کریستی این قمر را به یادبود مرد قایق سواری که ارواح را از عرض رودخانۀ استیکس به خدای زیر جهان پلوتون می برد، چارون نامید.

ماه: قمر زمین

1- فاصلۀ متوسط ماه       از زمین 405/384 کیلومتر می باشد. شعاع ماه km 1738 جرم ماه kg 10²²×35/7   و جرم زمین  kg10²⁴×98/5میباشد.       جرم ماه جرم زمین است (ماه 24 برابر          ایران است) و گرانش در ماه کمتر از زمین.

2- فاصلۀ بین ماه و زمین از انعکاس تپ های رادار با دقتی حدود چند متر یاتپ های نوری لیزر از آینه های نصب شده توسط فضانوردان آپولو با دقتی حدود 1 سانتی متر تعیین می شود.

3- اصطکاک جزر ومدی، زمان چرخش زمین را در حدود 002/0 ثانیه در قرن کاهش می دهد.

4-ما فقط یک نیمه کرۀ ماه را می بینیم.از پشت ماه که هنوز دیده نشده توسط فضا پیما در سال 1959 عکس گرفته شده است.

5- ماه هر 6/18 سال یک بار به طرف غرب در دایره البروج می گردد.

6- فاصلۀ مداری ماه از km 263/363 در خضیض تا km 547/405 در اوج تغییر می یابد.

7- در یک ماه، ماه 8 حالت می گیرد. ماه کامل- محدب کاهنده –تربیع اول- هلال کاهنده- ماه نو- هلال افزاینده- تربیع آخر- محدب افزاینده و دوباره ماه کامل.

8-چگالی متوسط زمین kg/m³ 5520-   ماه kg0m³ 3370

9- در ماه حداکثر شدت زلزله 2 ریشتر –اما در زمین 7 یا 8 ریشتر.

10- درون ماه: هستۀ جامد km1560-گوشته km 1000

11- سطح ماه: ازمواد خرمائی خاکستری بازالتیک با آلبدوبسیارکم 07/0 ساخته شده در طول استوای قمری با km/h 4/15 کیلومتر در ساعت حرکت می کند(زمین 30) دمای سطح از 390 درجه کلوین تا 110 کلوین تغییر می کند.

12- ساختار مرئی ماه: زمین های مرتفع با دهانه های آتش فشان فراوان و کوهستانها- سطح ماه بر اثر دهانه های آتش فشان آبله- مانند شده است.

13- دهانه های آتش فشان ماه از چند میلی متر تا قطر 295 کیلومتر (بایلی) است.آتش فشان کپرنیک منشا دهانۀ آن برخورد سنگ آسمانی است.

بزرگترین دهانه های آتشفشان ناشی از برخورد سیارکهای کوچک به ماه می باشد.

14- سرزمینهای پست: سطوح تاریک بزرگی از سطح ماه را ماریایادریا ها گویند(به  رنگ   سیاه)

15- سطح ماه پوشیده از یک لایۀ نازک از سنگها و خاک سست است. خاک سست در اثر برخورد سنگهای آسمانی که خرد و پخش شده اند تولید شده وخاک را تا ابعاد ذره ای خرد می کنند.

16- صخره ها در ارتفاعات و نقاط پست، آذرین هستند و از گدازه های جامد تشکیل شده اند.

17- ترکیب شیمیایی سطح ماه بازا لت است- مواد ماه بدون آب هستند یعنی در حضور اب یا بخار آب تشکیل نشده اند.

پیدایش ماه: 3 نظریه وجود دارد

مهمترین آن: برخورد زمین با سیاره ای دیگر و جدا شدن قطعه ای بزرگ از زمین سبب به وجود آمدن ماه شده است. ماه در تاریخ منظومۀ شمسی خیلی زود از ماده ای ساخته شده که در برخورد زمین با یک سیارۀ دیگر به وجود آمده بود.

این ماده به سرعت متراکم و کروی شده و می بایست به صورت ماه اولیه در یک مسیر چرخشی در اطراف زمین جذب شده باشد.

1- دایره البروج: مسیر حرکت ظاهری سالانه بر گرد زمین است.

2- سیاره planet : کهکشانxy Gala –سحابی Nebula یا ابر.

3- سیارات         بر خلاف ستاره ها چشمک نمی زنند و نورشان ثابت است.

4- سحابیها: توده های بزرگ گازی هستند که یا بازماندۀ ستاره های مرده اند یا محل تولد ستارگان تازه.

5-خوشه های ستاره ای: 2 نوع هستند. بازوکروی که گاهی تا صدها ستاره شامل می شوند.

6- ستارگان متغیر: گونه هایی خاصی از ستارگان که درخشندگی آنها به طور منظم یا نامنظم تغییر می کند.

7- کهکشان اندرومدا(امراه المسلسله)نخستین بار توسط یک ایرانی(عبدالرحمن صوفی ) کشف شد.

8-دنباله دارها: متعلق به منظومۀ شمسی هستند. این اجرام در فاصلۀ دور از خورشید به شکل کرۀ یخی هستند که با نزدیک شدن به خورشید یخهای سطحی آنها بخار می شود و همچون دنباله ای در پشتشان می درخشند.شهابها//وقتیکه     ذرات  ریزموجوددرفضاباجوزمین        برخورد        میکنندبه          دلیل

سرعت زیاد، اصطکاک تولید می شود و ذرات در جو می سوزند. از سوختن آنها ردی   از نور دیده می شود که به آنها شهاب گویند.

هنگامیکه دنباله داری مدار زمین را قطع می کند تعداد زیادی ذره یا شهاب با جو زمین برخورد می کند.

10- کاه کشان: در افسانه های ایران باستان، با کشیدن گاری کاه از یک سو به طرف دیگر آسمان مقداری از این کاه بر گنبد آسمان ریخته است.

11- نزدیک ستاره به ما آلفاقنطورس با 5/4 سال نوری فاصله از زمین.

12- قدر ستارگان

میزان روشنایی ستاره را قدر می گویند. در یونان باستان نورانی ترین ستاره در قدر اول و کم نورترین ستاره در قدر ششم بود. ستارۀ قدر اول 6 بار نورانی تر از ستارۀ قدر ششم بود. اما امروزه 6 قدر داریم که کم نورترین ستاره در قدر ششم و پرنورترین در قدر اول است.ستارۀ قدر پنجم 5/2 بار نورانی تر از ستارۀقدر ششم است و....

وستارۀ قدر اول 100 بار نورانی تر از ستارۀ قدر ششم است.

نورانی ترین قدر ستاره اسمان شعرای یمانی 4/1- می باشد. قدر خورشید 27- است. قدر تابش سنجی: با اندازه گیری شدت نور در طول موجهای مختلف به دست  میاید.

13- کهکشان راه شیری: به شکل یک عدسی است با ضخامت 1000 پارسک و شعاع 15000 بارسک  و حجم 10¹¹×7 پارسک مکعب.

14-منظومه شمسی:اساس الگوهای سحابی گون این است که در آنها خورشید و سپس سیارات از یک ابرناشی از مواد بین سیاره ای شکل گرفته اند.

قواعد منظومه:

1- سیارات در خلاف جهت عقربه های ساعت در اطراف خورشید می گردند، خورشید نیز در همان جهت به دور خود می چرخد.

2- به استثنای تیر و پلوتون، اکثر سیارات دارای صفحات مداری هستند که فقط به طور جزئی با صفحۀ دایره البروج شیب دارند، مدارها به تقریب هم صفحه هستند.

3- به استثنای تیر و پلوتون،سیارات در مدارهایی می گردند که خیلی به دایره نزدیک هستند.

4- به استثنای ناهید و اورانوس، سیارات در خلاف جهت عقربه ساعت به دور خود می چرخند(در جهت حرکت مداری شان)

5- فواصل مداری سیارات از خورشید دارای نظم خاصی است. به تقریب هر سیاره در فاصله ای دو برابر فاصلۀ سیارۀ قبلی تا خورشید قرار می گیرد.

و در نزدیکی صفحات استوایی سیارات قرار دارند.

7- فواصل مدارهای برخی قمرها دارای یک قاعدۀ منظم می باشد.

8- مجموع اندازۀ حرکت زاویه ای سیارات از اندازه حرکت زاویه  ای خورشید بیشتر است.

9- دنباله دارها با دورۀ تناوب طولانی مدارهایی دارند که از همۀ جهات و زوایا می آیند اما مدارهای سیارات- اقمار و سیارکها دورۀ تناوب کوتاه دارد.

10- سه عدد از سیارات مشتری گون شناخته شده اند، که دارای حلقه هستند.

منظومۀ شمسی

قانون بود:اگر به هر یک از سیارات به ترتیب از نزدیکترین تا دورترین آنها نسبت به خورشید ارقام 0-3-6-12-24 و.... بدهیم و به هر یک از ارقام مزبور رقم 4 بیفزاییم و حاصل را به ده تقسیم کنیم فاصلۀ هر یک از سیارات، به نسبت فاصلۀ زمین تا خورشید به دست می آید.

2- در شکاف u A 8/2 سیارکها قرار دارند(بین مریخ و مشتری)

3- پخی سیاره ها:

پخی زمین است پخی سیارات را می توان با اندازه گیری قرص قابل رؤیت سیاره و یا با تجزیه و تحلیل آشفتگیهای حاصل در مدارها و قمرهای سیاره تعیین کرد. سیارات بزرگ بسیار ÷خ هستند بطوریکه مشتری و زحل بیضی به نظر می رسند.

کرۀ کامل دارای پخی صفر است.   E=0

محورهای چرخشی تیر-ماه و مشتری تقریباً با محورهای گردشی آنها هم راستا می باشند. اما در زمین – مریخ – زحل و نپتون زاویۀ بین این محورها حدود ⁰25 است.

4- سیارات: 1-کوچک جامد زمینی (تیر-ناهید – زمین-ماه –مریخ) که جرمهای آنها بزرگتر از زمین نیست.2- سیارات بزرگ سیال و مشتری گون(مشتری- زحل- اورانوس و نپتون) که از نظر جرمی بین M 15 تا 318 جرم زمین هستند.

چگالی متوسط سیاره

چگالی سیارات زمینی حدود 3400 تا kg/m³ 5500 و از مواد سنگین و سختی چون آهن- سیلیس و منیزیم تشکیل شده اند.چگالی سیارات مشتری گون پائین است و از ترکیباتی شبیه خورشید تشکیل شده اند.

رنگ کرۀ زمین: رنگ یک سیاره به ترکیبات سطح و جو آن بستگی دارد. اقیانوسها و قاره ها به رنگ سبز، قهوه ای و نارنجی می آیند. مناطقی که از ابر یا برف پوشیده شده سفید به نظر می رسند.

آلبدو: آلبدوی هر شی کسری ازنور خورشید است که توسط آن منعکس می شود. آلبدو زمین 35/0 است و متغیر است(به عواملی مانند فصول- برف و ابر بستگی دارد)

جسم سیاه: تمام تابشهای الکترومغناطیسی را که به آن برخورد می کند جذب می کند  و هیچ بخشی از آن را منعکس نمی کند. از این رو آلبدوجسم سیاه صفر است.

قانون وین: یک جسم سیاه بیشترین انرژی خود را در طول موج UM/T 2898 گسیل می دارد از جو و قسمتهای مختلف سطح سیاره، طول موجهای مختلفی تابش می شوند.مثال امواج رادیویی CM از سطح جامد ناهید سرچشمه می گیرند. امواج mmفقط از جو پایینی آن و امواج مادون قرمز از جو بالایی ناهید می آیند.

جو: ناهید و مریخ دارای جو CO₂ هستند اما جو زمین ازت N₂ و O₂ اکسیژن است. تعداد اقمار سیاره ای طبیعی یا ماه ها در منظومۀ شمسی زیاد است اما جرم آنها حدود 1/0 جرم زمین می باشند. 8 قمر به اندازۀ ماه هستند.

تنها 3 قمر به دور سیارات خاکی می چرخند، در حالیکه سیارات مشتری گون حداقل 51 قمر دارند.

سیارکها: در نیم محور طول مداری بین 3/2 تاu A 3/3 وجود دارند.بزرگترین آنها سرس    به          فاصله ی Au8/2 است. سیارکها جو ندارنداز    سرس km 1020 تا مقادیر کوچک km 1 وجود دارند. جرم کل سیارکها حدود 4% جرم ماه است.

دنباله دارها: در مدارهای بیضی شکل به دور خورشید حرکت می کنند. در بعضی موارد آشفتگیهای گرانشی سیاره ای باعث می شود مدار دنباله دار هذلولی شود. (e>1) به طوریکه از منظومۀ شمسی فرار کند. هالی با دورۀ تناوب کوتاه 76 سال یکبار به قرین خورشیدی باز می گردد.حدود 10¹⁴ دنباله دار وجود دارد که بیشتر آنها در فاصلۀu A 20000-10000 حرکت می کنند.

سنگهای آسمانی:

از سیارکها با قطر km 10 تا میکروشهاب سنگها (کمتر از mm 1 ) و غبار میان ستاره ای UM 1 در بر می گیرند. وقتی زمین از میان سنگهای آسمانی عبور می کند. ما شاهد بارش شهابی در آسمان خواهیم بود.

اندازۀ غبارها 1 تا 100 میکرومتر است که بیشتر از دنبالۀ غبارین دنباله دارها ناشی می شوند.

زمین

1-چگالی متوسط زمین.5520کیلوگرم          برمترمکعب

هستۀ داخلی- هستۀ خارجی – گوشته – سطح زمین(پوسته)

1 پوسته با ضخامت 35 کیلومتر و چگالی kg/m 3400

2- گوشته با چگالی 3000 تا km/m³ 6000تا عمق km2900

3- هستۀ خارجی مایع با ضخامت km 2200 با چگالی 9000 تا 11000 kg/m³

4- هستۀ داخلی جامد با چگالی حدود kg/m³ 1200 در شعاع km1300

مدارک زمین شناسی نشان می دهند آهنگ شناوری قاره ای (تکتونیک) به اندازۀ چند سانتی متر در سال است.

3- نصف یک قطعه اورانیوم u238 در مدت 5/4 میلیارد سال      متلاشی می شودونیمۀ باقی مانده در 5/4 میلیارد سال بعد.

4- ساختار جوی:

جو زمین لایه لایه است. اولین لایه که ماتنفس می کنیم تراپوسفر با چگالی زیاد است.دما به طور یکنواخت با ارتفاع کاهش می یابد(هر 1000 متر 6 درجه کاهش       دما) در 15 کیلومتری به تراپوپاز می رسیم. دما اندکی در استراتوسفر زیاد می شود که تا لایۀ 40 کیلومتری در مزوسفر ادامه دارد.دومین          دمای کمینه نزدیک 90 کیلومتری اتفاق می افتد سپس دما به طور یکنواخت از دما سپهر (90 تا 250km) تا نزدیک 1500 تا 2000 درجه کلوین در اگزوسفر  افزایش می یابد.

5- ترکیب شیمیایی جو:

ازتN2 (78%) – اکسیژن O² (%21) –آرگون (934/0) – CO² – نئون – هلیوم – متان- کرپیتون- هیدروژن- منو اکسید کربن- گزنن- اوزون- رادون.

6- وقتی نور با یک ذره بر هم کنش می کند پراکنده می شود و چگونگی پراکندگی آن به طول موج و ابعاد پراکنده بستگی دارد. نور آبی بیشتر از نور قرمز پراکنده می شود و ما آسمان را آبی می بینیم که به عوامل پراکندگی – انکسار و پخش بستگی دارد.

7- ابرها نور خورشید را متفرق می کنند و سفید دیده می شوند.

8- چشمک زن ستارگان: چون نور از لایه های جو زمین عبور می کند و چگالی این لایه ها متفاوت است در اثر عبور نور شکسته یا خم می شود و انکسار پیدا می کند و حالت چشمک زدن را پیدا می کند.

9- میدان مغناطیسی زمین: زمین یک میدان مغناطیسی دو قطبی دارد که محور آن نسبت به محور چرخش زمین ⁰ 12 میل دارد. حرکات سیالی در هستۀ بیرونی فلزی مسوول این میدان است. میدان مغناطیسی زمین هر 500 میلیون سال یکبار تغییر جهت می دهد. با افزایش فاصله از زمین نیروی مغناطیسی به نسبت مکعب شعاع  کاهش می یابد.

10- میدانهای تابشی وان آلن: میدان مغناطیسی زمین بسیاری از پرتوهای ساطع شده از خورشید را به دام خود می اندازد.

11- فجرها Aurorae: کمربند تابشی داخلی با جو بالای زمین بر هم کنش کرده و فجرهای رنگی را تولید می کنند.

12- سیارات کوچک جو ندارند. اما سیارۀ بزرگتر مثل زمین می تواند جو را طولانی تر نگه دارد(نیروی گرانش). در 7/3 میلیارد سال قبل اولین قاره ظاهر شد و صفحۀ زمین ساختی شروع شد و کوهها رشد کردند در 2/2 میلیارد سال قبل سرد شدن پوسته ای، پوسته را ضخیم کرد تا فعالیت صفحه ای زمین را که امروز می بینیم در آید.

در 600 میلیون سال قبل این سیاره وارد ششمین مرحلۀ تحول خود شد.

13- زاویه مداری ماه ⁰ 68/6 و زمین ⁰ 5/23 است.

14- سن ماه. 4 میلیارد و 527 میلیون سال قبل از برخورد یک جرم آسمانی بزرگ به اندازۀ مریخ با سیارۀ موسوم به Proto-Earth صفحه ای از مواد زائد بر جای مانده که اکنون به ماه تعبیر شده است.

15- دمای هوا در کرۀ زمین تا ارتفاع km 50 کاهش می یابد. در km50 هوا گرمتر شده و   دما افزایش می یابد.

سیاره ناهید

1- ناهید پرنورترین سیاره در میان ستارگان و سیارات آسمان است و چون اولین سیاره ای است که طلوع و آخرین است که غروب می کند آن را ستارۀ صبح گاهی و شامگاهی می گفتند.

2- گالیله در سال 1610 ناهید را مورد مطالعه قرار داد و متوجه شد این سیاره مانند ماه دارای اهله است. گاه به صورت قرصی کامل و زمانی دیگر به صورت هلال دیده می شود.

3- فاصلۀ ناهید تا زمین هنگامیکه این دو سیاره در یک سوی خورشید قرار می گیرد به 1/38 میلیون کیلومتر می رسد.

4- به علت اینکه ناهید هم اندازۀ زمین است در قدیم آن را خواهر دوقلوی زمین می خواندند 5% کوچکتر از زمین.

5- دمای سطح ناهید حدود ⁰ 400 می باشد که حتی سرب را هم ذوب می کند چه رسد به اب (شرایط حیات  وجودندارد)

6- جو ناهید به طور کامل از CO₂ تشکیل شده و فاقد اکسیژن است. ابرهای آکنده از آذرخش آن حاوی آب همراه با اسید سولفوریک می باشد.

7- مهم ترین خصوصیت جو ناهید این است که مانند شیشۀ گلخانه عمل می کنند. این ابرها پرتوهای پر انرژی خورشید را به درون سطح می تابانند و از خروج گرما جلوگیری می کنند.

خورشید:

1-فاصلۀ خورشید از زمین AU 1 شعاع ( R109)km 105× 96/6 و جرم (  m 330) kg 103×99/1 دارای انرژی تابشی w 1026×86/3 می باشد.

2- چگالی خورشید: خورشید بیشتر از گازهای هیدروژن و هلیم می باشد و چگالی از سطح به مرکز افزایش می یابد.در هسته از تبدیل چهار هستۀ هیدروژن هلیم به وجود می آید که مقادیر زیادی انرژی به صورت فوتون و گرما حاصل می شود. (فوزیون).

هسته=دما k107×6/1

چگالی kg/m3 103×160

R (شعاع)

جستجو در داخل خورشید مانند جستجو به روشی است که با استفاده از امواج لرزشی برای مطالعۀ داخل زمین استفاده می کنیم. (زلزله شناسی خورشیدی)روش دیگر، تجزیه و تحلیل حرکات گازهای سطح خورشید است.

زلزله شناسی خورشیدی : تحقیق در ساختار لایۀ جابه جایی –کدری گازها- فراوانی اتمی نسبی به خصوص هلیوم و دینامیک داخلی خورشید.

3-پایۀ جو خورشیدی شید سپهر است.لایۀ بعدی رنگین سپهر است. از تاج بادهای خورشیدی ساطع می شود.

4- شید سپهر= دمای آن ⁰k 5800

خطوطی طیفی خورشید در سال 1814 میلادی توسط وان فرانهوفر دیده شد.

اولین نمودار توصیفی خطوط جزئی دیده شده بر روی طیف پیوسته شید سپهر به طیف جذبی فرانهوفر موسوم است که شامل سدیم- منیزیم هیدروژن- کلسیم بود، این خطوط همچنین           ابزارقدرتمندی برای مطالعۀ دقیق ارتفاعات مختلف جو خورشید در اختیار ما قرار می دهد.

5- عناصر: هیدروژن فراوان ترین عنصر است.دومین هلیوم است و بقیه عناصر در حدود 2% کل جرم خورشید را شامل می شوند.H و He (98%)

2% = بقیه = کربن – نیتروژن- اکسیژن- نئون- منیزیم- آلومینیوم – سیلیسیم و ....

6- رنگین سپهر تا ارتفاع km 10000 بالای شید سپهر ادامه دارد و چگالی آن کمتر از شید سپهر است. مهم ترین عنصر آن هلیم است.

7- لکه های خورشیدی:

تاریک تر از اطراف شید سپهر دیده می شوند. دمای آنها ⁰k 5800 و سردتر از نقاط دیگر هستند. بزرگترین لکۀ خورشید دارای قطر km30000 سایه می باشد.میدن مغناطیسی لکه ها حدود T4/0 می باشد. یک سیکل خورشیدی دارای قطب + و – مغناطیسی می باشد. خطوط میدان از قطب شمال مغناطیسی خارج و در قطب جنوب جمع می شوند. تعداد لکه های خورشیدی با زمان تغییر می کند.لکه ها ابتدا در عرض جغرافیایی ⁰ 35± قرار می گیرند. بیشتر لکه ها در عرض  ⁰ 15±  خورشید قرار می گیرند. زمان حیات یک لکه از چند روز (لکۀ کوچک) تا چند ماه (لکه های بزرگ) طول می کشد.

چرخش خورشید: سطح خورشید در طی 1 ماه (27 روز) به طرف شرق می چرخد.

8- شراره های خورشید: شراره ها، فرکانسهای زیادی از پرتوهای X و گاما تا طول موجهای بلند امواج رادیویی را تابش می کنند. آنها حتی ذرات پرانرژی پرتوهای کیهانی خورشیدی را گسیل می کنند.

9- پس از 11 سال قطبیدگی میدان دو قطبی کلی خورشید بر عکس می شود و مرحلۀ نیمۀ دوم چرخۀ 22 ساله بنا می شود.

منابع: اختر فیزیک مقدماتی جلد 1و2 – زیلیک و اسمیت- مترجم: دکتر جمشید قنبری- اخترشناسی ویژه نامۀ مجلۀ دانشمند تیرماه 1377- ویژه نامۀ مجلۀ دانشمند- اختر فیزیک

این ماده به سرعت متراکم و کروی شده و می بایست به صورت ماه اولیه در یک مسیر چرخشی در اطراف زمین جذب شده باشد.

1- دایره البروج: مسیر حرکت ظاهری سالانه بر گرد زمین است.

2- سیاره planet : کهکشانxy Gala –سحابی Nebula یا ابر.

3- سیارات  بر خلاف ستاره ها چشمک نمی زنند و نورشان ثابت است.

4- سحابیها: توده های بزرگ گازی هستند که یا بازماندۀ ستاره های مرده اند یا محل تولد ستارگان تازه.

5-خوشه های ستاره ای: 2 نوع هستند. بازوکروی که گاهی تا صدها ستاره شامل می شوند.

6- ستارگان متغیر: گونه هایی خاصی از ستارگان که درخشندگی آنها به طور منظم یا نامنظم تغییر می کند.

7- کهکشان اندرومدا(امراه المسلسله)نخستین بار توسط یک ایرانی(عبدالرحمن صوفی ) کشف شد.

8-دنباله دارها: متعلق به منظومۀ شمسی هستند. این اجرام در فاصلۀ دور از خورشید به شکل کرۀ یخی هستند که با نزدیک شدن به خورشید یخهای سطحی آنها بخار می شود و همچون دنباله ای در پشتشان می درخشند.شهابها//وقتیکه   ذرات    ریزموجوددرفضاباجوزمین برخورد میکنندبه   دلیل

سرعت زیاد، اصطکاک تولید می شود و ذرات در جو می سوزند. از سوختن آنها ردی   از نور دیده می شود که به آنها شهاب گویند.

هنگامیکه دنباله داری مدار زمین را قطع می کند تعداد زیادی ذره یا شهاب با جو زمین برخورد می کند.

10- کاه کشان: در افسانه های ایران باستان، با کشیدن گاری کاه از یک سو به طرف دیگر آسمان مقداری از این کاه بر گنبد آسمان ریخته است.

11- نزدیک ستاره به ما آلفاقنطورس با 5/4 سال نوری فاصله از زمین.

12- قدر ستارگان

میزان روشنایی ستاره را قدر می گویند. در یونان باستان نورانی ترین ستاره در قدر اول و کم نورترین ستاره در قدر ششم بود. ستارۀ قدر اول 6 بار نورانی تر از ستارۀ قدر ششم بود. اما امروزه 6 قدر داریم که کم نورترین ستاره در قدر ششم و پرنورترین در قدر اول است.ستارۀ قدر پنجم 5/2 بار نورانی تر از ستارۀقدر ششم است و....

وستارۀ قدر اول 100 بار نورانی تر از ستارۀ قدر ششم است.

نورانی ترین قدر ستاره   اسمان   شعرای یمانی 4/1- می باشد. قدر خورشید 27- است. قدر تابش سنجی: با اندازه گیری شدت نور در طول موجهای مختلف به دست میاید.

13- کهکشان راه شیری: به شکل یک عدسی است با ضخامت 1000 پارسک و شعاع 15000 بارسک  و حجم 10¹¹×7 پارسک مکعب.

14-منظومه شمسی:اساس الگوهای سحابی گون این است که در آنها خورشید و سپس سیارات از یک ابرناشی از مواد بین سیاره ای شکل گرفته اند.

قواعد منظومه:

1- سیارات در خلاف جهت عقربه های ساعت در اطراف خورشید می گردند، خورشید نیز در همان جهت به دور خود می چرخد.

2- به استثنای تیر و پلوتون، اکثر سیارات دارای صفحات مداری هستند که فقط به طور جزئی با صفحۀ دایره البروج شیب دارند، مدارها به تقریب هم صفحه هستند.

3- به استثنای تیر و پلوتون،سیارات در مدارهایی می گردند که خیلی به دایره نزدیک هستند.

4- به استثنای ناهید و اورانوس، سیارات در خلاف جهت عقربه ساعت به دور خود می چرخند(در جهت حرکت مداری شان)

5- فواصل مداری سیارات از خورشید دارای نظم خاصی است. به تقریب هر سیاره در فاصله ای دو برابر فاصلۀ سیارۀ قبلی تا خورشید قرار می گیرد.

و در نزدیکی صفحات استوایی سیارات قرار دارند.

7- فواصل مدارهای برخی قمرها دارای یک قاعدۀ منظم می باشد.

8- مجموع اندازۀ حرکت زاویه ای سیارات از اندازه حرکت زاویه    ای خورشید بیشتر است.

9- دنباله دارها با دورۀ تناوب طولانی مدارهایی دارند که از همۀ جهات و زوایا می آیند اما مدارهای سیارات- اقمار و سیارکها دورۀ تناوب کوتاه دارد.

10- سه عدد از سیارات مشتری گون شناخته شده اند، که دارای حلقه هستند.

منظومۀ شمسی

قانون بود:اگر به هر یک از سیارات به ترتیب از نزدیکترین تا دورترین آنها نسبت به خورشید ارقام 0-3-6-12-24 و.... بدهیم و به هر یک از ارقام مزبور رقم 4 بیفزاییم و حاصل را به ده تقسیم کنیم فاصلۀ هر یک از سیارات، به نسبت فاصلۀ زمین تا خورشید به دست می آید.

2- در شکاف u A 8/2 سیارکها قرار دارند(بین مریخ و مشتری)

3- پخی سیاره ها:

پخی زمین است پخی سیارات را می توان با اندازه گیری قرص قابل رؤیت سیاره و یا با تجزیه و تحلیل آشفتگیهای حاصل در مدارها و قمرهای سیاره تعیین کرد. سیارات بزرگ بسیار ÷خ هستند بطوریکه مشتری و زحل بیضی به نظر می رسند.

کرۀ کامل دارای پخی صفر است.   E=0

محورهای چرخشی تیر-ماه و مشتری تقریباً با محورهای گردشی آنها هم راستا می باشند. اما در زمین – مریخ – زحل و نپتون زاویۀ بین این محورها حدود ⁰25 است.

4- سیارات: 1-کوچک جامد زمینی (تیر-ناهید – زمین-ماه –مریخ) که جرمهای آنها بزرگتر از زمین نیست.2- سیارات بزرگ سیال و مشتری گون(مشتری- زحل- اورانوس و نپتون) که از نظر جرمی بین M 15 تا 318 جرم زمین هستند.

چگالی متوسط سیاره

چگالی سیارات زمینی حدود 3400 تا kg/m³ 5500 و از مواد سنگین و سختی چون آهن- سیلیس و منیزیم تشکیل شده اند.چگالی سیارات مشتری گون پائین است و از ترکیباتی شبیه خورشید تشکیل شده اند.

رنگ کرۀ زمین: رنگ یک سیاره به ترکیبات سطح و جو آن بستگی دارد. اقیانوسها و قاره ها به رنگ سبز، قهوه ای و نارنجی می آیند. مناطقی که از ابر یا برف پوشیده شده سفید به نظر می رسند.

آلبدو: آلبدوی هر شی کسری ازنور خورشید است که توسط آن منعکس می شود. آلبدو زمین 35/0 است و متغیر است(به عواملی مانند فصول- برف و ابر بستگی دارد)

جسم سیاه: تمام تابشهای الکترومغناطیسی را که به آن برخورد می کند جذب می کند  و هیچ بخشی از آن را منعکس نمی کند. از این رو آلبدوجسم سیاه صفر است.

قانون وین: یک جسم سیاه بیشترین انرژی خود را در طول موج UM/T 2898 گسیل می دارد از جو و قسمتهای مختلف سطح سیاره، طول موجهای مختلفی تابش می شوند.مثال امواج رادیویی CM از سطح جامد ناهید سرچشمه می گیرند. امواج mmفقط از جو پایینی آن و امواج مادون قرمز از جو بالایی ناهید می آیند.

جو: ناهید و مریخ دارای جو CO₂ هستند اما جو زمین ازت N₂ و O₂ اکسیژن است. تعداد اقمار سیاره ای طبیعی یا ماه ها در منظومۀ شمسی زیاد است اما جرم آنها حدود 1/0 جرم زمین می باشند. 8 قمر به اندازۀ ماه هستند.

تنها 3 قمر به دور سیارات خاکی می چرخند، در حالیکه سیارات مشتری گون حداقل 51 قمر دارند.

سیارکها: در نیم محور طول مداری بین 3/2 تاu A 3/3 وجود دارند.بزرگترین آنها سرس به    فاصله ی Au8/2 است. سیارکها جو ندارنداز        سرس km 1020 تا مقادیر کوچک km 1 وجود دارند. جرم کل سیارکها حدود 4% جرم ماه است.

دنباله دارها: در مدارهای بیضی شکل به دور خورشید حرکت می کنند. در بعضی موارد آشفتگیهای گرانشی سیاره ای باعث می شود مدار دنباله دار هذلولی شود. (e>1) به طوریکه از منظومۀ شمسی فرار کند. هالی با دورۀ تناوب کوتاه 76 سال یکبار به قرین خورشیدی باز می گردد.حدود 10¹⁴ دنباله دار وجود دارد که بیشتر آنها در فاصلۀu A 20000-10000 حرکت می کنند.

نپتون: هشتمین سیاره از خورشید، یا خدای دریا    نام دارد. جرم و مدار نپتون به طریق مکانیک نیوتنی از آشفتگیهای اورانوس محاسبه شد.

خروج از مرکز نپتون 0086/0 –زاویه میل ⁰ 77/1 با نیم قطراطول Au/30 با دورۀ تناوب نجومی 164 سال در مدار خود می گردد. نپتون دو قلوی اورانوس است. رنگ سبز آن ناشی از متان می باشد، جو بالایی ابرهایی به صورت یخ- آمونیاک – متان – هیدروژن و هلیوم گازی است.دمای نپتون ⁰k 56 است.پلوتون و چارون : پلوتون نهمین سیاره از خورشید به خاطر خدای زیر جهان نام گذاری شده است. فاصلۀ متوسط آن از خورشید Au 39 است. خروج از مرکز مداری آن 25/0= در گستره ای از 7/29 تا 49Au از خورشید قرار می گیرد.قطر بلوتون km 3000 می باشد. قمر پلوتون چارون نام دارد.

کریستی این قمر را به یادبود مرد قایق سواری که ارواح را از عرض رودخانۀ استیکس به خدای زیر جهان پلوتون می برد، چارون نامید.

ماه: قمر زمین

1- فاصلۀ متوسط ماه از زمین 405/384 کیلومتر می باشد. شعاع ماه km 1738 جرم ماه kg 10²²×35/7  و جرم زمین  kg10²⁴×98/5میباشد.  جرم ماه جرم زمین است (ماه 24 برابر    ایران است) و گرانش در ماه کمتر از زمین.

2- فاصلۀ بین ماه و زمین از انعکاس تپ های رادار با دقتی حدود چند متر یاتپ های نوری لیزر از آینه های نصب شده توسط فضانوردان آپولو با دقتی حدود 1 سانتی متر تعیین می شود.

3- اصطکاک جزر ومدی، زمان چرخش زمین را در حدود 002/0 ثانیه در قرن کاهش می دهد.

4-ما فقط یک نیمه کرۀ ماه را می بینیم.از پشت ماه که هنوز دیده نشده توسط فضا پیما در سال 1959 عکس گرفته شده است.

5- ماه هر 6/18 سال یک بار به طرف غرب در دایره البروج می گردد.

6- فاصلۀ مداری ماه از km 263/363 در خضیض تا km 547/405 در اوج تغییر می یابد.

7- در یک ماه، ماه 8 حالت می گیرد. ماه کامل- محدب کاهنده –تربیع اول- هلال کاهنده- ماه نو- هلال افزاینده- تربیع آخر- محدب افزاینده و دوباره ماه کامل.

8-چگالی متوسط زمین kg/m³ 5520- ماه kg0m³ 3370

9- در ماه حداکثر شدت زلزله 2 ریشتر –اما در زمین 7 یا 8 ریشتر.

10- درون ماه: هستۀ جامد km1560-گوشته km 1000

11- سطح ماه: ازمواد خرمائی خاکستری بازالتیک با آلبدوبسیارکم 07/0 ساخته شده در طول استوای قمری با km/h 4/15 کیلومتر در ساعت حرکت می کند(زمین 30) دمای سطح از 390 درجه کلوین تا 110 کلوین تغییر می کند.

12- ساختار مرئی ماه: زمین های مرتفع با دهانه های آتش فشان فراوان و کوهستانها- سطح ماه بر اثر دهانه های آتش فشان آبله- مانند شده است.

13- دهانه های آتش فشان ماه از چند میلی متر تا قطر 295 کیلومتر (بایلی) است.آتش فشان کپرنیک منشا دهانۀ آن برخورد سنگ آسمانی است.

بزرگترین دهانه های آتشفشان ناشی از برخورد سیارکهای کوچک به ماه می باشد.

14- سرزمینهای پست: سطوح تاریک بزرگی از سطح ماه را ماریایادریا ها گویند(به   رنگ سیاه)

15- سطح ماه پوشیده از یک لایۀ نازک از سنگها و خاک سست است. خاک سست در اثر برخورد سنگهای آسمانی که خرد و پخش شده اند تولید شده وخاک را تا ابعاد ذره ای خرد می کنند.

16- صخره ها در ارتفاعات و نقاط پست، آذرین هستند و از گدازه های جامد تشکیل شده اند.

17- ترکیب شیمیایی سطح ماه بازا لت است- مواد ماه بدون آب هستند یعنی در حضور اب یا بخار آب تشکیل نشده اند.

پیدایش ماه: 3 نظریه وجود دارد

مهمترین آن: برخورد زمین با سیاره ای دیگر و جدا شدن قطعه ای بزرگ از زمین سبب به وجود آمدن ماه شده است. ماه در تاریخ منظومۀ شمسی خیلی زود از ماده ای ساخته شده که در برخورد زمین با یک سیارۀ دیگر به وجود آمده بود.